Á alþjóðlegum degi læsis...

... er vert að minnast á áfanga og áskoranir þegar kemur að læsi ungra Íslendinga.

Menntamálaráðuneytið bað Félagsvísindastofnun um að vinna skýrslu um stöðu lestrarkennslu í íslenskum grunnskólum. Sérstaklega er ég stolt af því að hafa komið á samstarfi við Háskólann á Akureyri í formannstíð minni í menntaráðinu. Það leiddi til innleiðingu á svokölluðu ,,Byrjendalæsi" sem Rósa Eggertsdóttir og hennar öfluga fólk hefur þróað undanfarin ár. Byrjendalæsi hefur samstundis sýnt fram á meiri færni í lestri nemenda.

Eins er ég stolt af því að hafa komið á samstarfi Menntasviðs Reykjavíkur og Rannsóknarstofu um mál, þroska og læsi sem Dr. Hrafnhildur Ragnarsdóttir og hennar fólk á Menntavísindasviði HÍ stýra af miklum myndarleik.

Niðurstöður skýrslunnar eru mjög í takt við það sem ég hef skynjað á síðustu þremur árum, eða síðan ég tók sæti í menntaráði Reykjavíkurborgar. Lítið er um formlega lestarkennslu á mið- og efsta stigi grunnskólans og námsgögn, kennsluaðferðir og matstæki vantar fyrir eldri nemendur grunnskólans.

Lesskilningur er hér lykilatriði. Samkvæmt PISA-könnun koma íslenskir nemendur ekki nægilega út í lesskilningi. Lestri er ekki náð þegar barn hefur lært að lesa, áfram þarf að vinna með læsið. Læsi upplýsinga, læsi á bókmenntir, læsi og túlkun og svona mætti lengi telja.

Sé Aðalnámskrá grunnskóla skoðuð kemur fram að lestrarkennslu á að sinna í öllum námsgreinum. Það er því nauðsynlegt að efla skilning kennara og skólastjóra á samþættingu lestrarkennslu við allar námsgreinar. Samþætting er hér enn og aftur hinn stóri galdur.

Guðrún Edda Bentsdóttir, sérfræðingur á Menntasviði vann minnisblað upp úr skýrslu Félagsvísindastofnunar og hér koma valdir kaflar fyrir áhugasama - til hamingju með daginn!

..Að mati skýrsluhöfunda þarf að auka samstarf milli skóla, skólastjórnenda, sérfræðinga, skólaskrifstofa og menntastofnana við að þróa aðferðir til lestrarkennslu og stuðla að faglegri þróun við lestrarkennslu...

...Starfsþróunarverkefnið Byrjendalæsi var í gangi í fjórum grunnskólum borgarinnar en það miðar að því að efla byrjendakennslu í lestri. Hluti af því námskeiði var að kennarar miðluðu eigin reynslu af því að taka upp nýja kennsluhætti í lestrarkennslu. Flestir grunnskólar í Grafarvogi munu taka upp Byrjendalæsið í yngstu bekkjunum á þessu skólaári. Því má með sanni segja að Menntasvið hafi leitað til færustu sérfræðinga til að leiðbeina grunnskólakennurum í borginni við að efla lestrarkennslu og læsi í grunnskólum borgarinnar og að námskeiðin hafi orðið til að efla samstarf á milli kennara í borginni.

...Niðurstöður rannsókna benda til þessa að stuðningur foreldra við lestrarnám barna sinna skipti sköpum samhliða hágæða lestrarkennslu í skólanum...

...Menntaráð gerði samstarfssamning við Rannsóknarstofu um mál og læsi við Menntavísindasvið HÍ sem m.a. gerir ráð fyrir því að starfsmenn rannsóknarstofunnar haldi haustið 2009 fræðslufundi fyrir foreldra barna sem eru að hefja lestrarnám.

Áhugaleysi meirihlutans á málefnum barna

Nú liggur fyrir að skýrsla embættismanna ÍTR og Menntasviðs um nýjar leiðir og nýjar lausnir í málefnum frístundaheimilanna hefur legið hjá borgarstjóra síðan í byrjun júní. Áfangaskýrslu var skilað 1. febrúar og því hefði meirihlutanum verið í lófa lagið að hefjast strax handa. Enda segir í erindisbréfi hópsins, undirrituðu af borgarstjóra... ,,Tillögur að skammtímalausnum verði jafnharðan hrundið í framkvæmd á starfstíma hópsins."

Meirihlutinn var ekki lengi að skera niður viðbótarstundina í 2. -4. bekk, en hélt hann virkilega að vandi frístundaheimilanna myndi leysast af sjálfu sér?

Þessi meirihluti er lunkinn og gjarn á að stinga óþægilegum málum undir stól. En það er alveg nýtt í pólitíkinni að stinga undir stól góðum tillögum til lausnar á brýnum vanda.

Ári seinna...

Fyrir ári síðan vantaði fólk til starfa á frístundaheimilum borgarinnar. Þrátt fyrir mikið atvinnuleysi í Reykjavík vantar enn fólk til starfa á frístundaheimilunum en langmest er um hlutastörf enda starfstími frístundaheimilanna stuttur, í kringum þrír klukkutímar á dag.

Lengi hef ég talað fyrir því að þessu yrði breytt og farið yrði af stað með tilraunir í nokkrum skólum á algjörlega nýju skipulagi skóladagsins. Um þetta skrifaði ég greinar og borgarstjóri tók að endingu vel í hugmyndina og setti fólk í málið.

Ekkert er í sjónmáli sem bendir til þess að tilraun af þessu tagi fari af stað í haust.
Því má segja að þessi ársgamla bloggfærsla standi fullkomlega fyrir sínu nú ári seinna...

Tækifæri nýrra ríkisborgara

Það var sannarlega gleðiefni að sjá að stærstur hluti nýrra Íslendinga sem þreyttu íslenskupróf í aðdraganda að umsókn um íslenskan ríkisborgararétt hafi náð prófinu. En ef það er rétt sem Ingibjörg Hafstað segir, að meirihluti þeirra sem ekki náðu prófinu eigi það sameiginlegt að móðurmál þeirra er af tónamálsstofni, þá þarfnast það frekari skoðunar. Eins þarf að skoða hvort aðgengi þeirra sem hafa litla formlega menntun, og eru jafnvel ekki vel læsir á okkar stafróf, er nægilega gott að prófinu. Annars er hætta á því að fólki sé mismunað á ómálefnalegan hátt.

Eftir áralanga baráttu rofar til í þjónustu við lesblinda á Íslandi, þeir fá próf lesin upp fyrir sig, nýta sér hljóðbækur, fá lengri tíma til próftöku og svona mætti lengi telja. Sjálfsagt réttlætismál - þó enn sé langt í land að fólk með alvarlega lesröskun fái notið sannmælis að öllu leyti í skólakerfinu.

Jafn sjálfsagt er að skapa þeim nýju Íslendingum sem þreyta íslenskupróf þau skilyrði að þeir fái tækifæri til að sýna hvað í þeim býr.

Draumur um barn

Nú um stundir bíða ótal margar konur og karlar eftir því að ættleiða börn frá öðrum löndum. Mikill gangur hefur verið í starfsemi Íslenskrar ættleiðingar síðustu ár, sérstaklega með tilkomu samnings við kínversk stjórnvöld en nú virðast málin vera komin í alvarlegan hnút. Svo alvarleg er staðan að fjöldi para sem beðið hafa í mörg ár eftir barni er nú að falla á tíma. Það er með öllu óásættanlegt að hafa af fólki drauminn um að ala upp barn og slíkt á ekki að líðast. Í þessari stöðu er fólk sem hefur þegar undirgengist forsamþykki um að þeir verði góðir foreldrar fyrir barn úti í heimi sem bíður betra lífs. Með einfaldri breytingu á reglugerð frá árinu 2004 getur Alþingi gert verðandi foreldrum kleift að leita til fleiri ættleiðingarfélaga en þessa eina félags sem haft hefur yfirumsjón með ættleiðingum á Íslandi síðustu ár. Þó leiti umsækjendur ávallt eftir forsamþykki hjá íslenskum yfirvöldum svo að ströngustu skilyrði séu uppfyllt.

Með reglugerðarbreytingunni kæmist skriður á málin og biðtíminn styttist. Gerum ekki að engu drauma landa okkar sem þrá að fóstra munaðarlaust barn. Sameinumst um það mikla réttlætismál að Íslendingar geti ættleitt börn frá öðrum löndum - áður en það verður um seinan.

Greinin birtist í Morgunblaðinu í dag.

Er framhaldsskólinn fyrir alla nemendur?

Grein þessi birtist í Morgunblaðinu í dag. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að framhaldsskólinn er framhald af grunnskólanum, ekki síður en undirbúningur fyrir háskólanám. Við eigum ekki að sætta okkur við að tæp 40% nemenda hverfi frá framahaldsnámi. Þess vegna hef ég talað fyrir því að Reykjavík taki að sér rekstur eins framhaldsskóla í tilraunaskyni. Það er til svo mikils að vinna að þessi tvö skólastig vinni betur saman, til að sigrast á brotthvarfi sem er með mesta móti í Evrópu.

,,Á síðustu mánuðum hafa þúsundir grunnskólanema sótt um skólavist í framhaldsskólum um allt land. Oftast eru reykvískir framhaldsskólar þeir ásetnustu og árið í ár var engin undantekning. Þetta vor er þó sérstakt að því leytinu til að engin samræmd vorpróf voru þreytt í grunnskólum landsins en nýsamþykkt grunnskólalög kveða á um upptöku samræmda könnunarprófa í byrjun 10. bekkjar og þau verða lögð fyrir í fyrsta sinn næsta haust. Fjölbreytt námsmat hefur rutt sér til rúms á síðustu árum og er nú einn helsti vaxtarbroddur í skólaþróun á Íslandi. Sjálfstæð vinnubrögð, rannsóknir og skapandi þættir fá byr undir báða vængi í fjölbreyttu námsmati.

Í vor tefldu 10. bekkingar í Reykjavík fram skólaeinkunn við umsókn um framhaldsskólavist. Besta námsmatið er sennilega það sem byggist á samspili niðurstaðna úr samræmdum könnunarprófum og skólaeinkunnum sem taka mið af fjölbreyttu skólastarfi. Mikilvægt er að námsmat leiðbeini nemendum til aukinna framfara alla skólagönguna og gefi glögga mynd um námslega stöðu við lok grunnskólagöngunnar.

Nú taka margir að lofsyngja gömlu samræmdu vorprófin. Þau þjónuðu vissulega tilgangi sínum sem n.k. inntökupróf inn í framhaldsskóla en viljum við halda áfram á þeirri braut? Þau höfðu sína kosti en einnig sína galla. Hvernig mældu samræmdu prófin skapandi þætti, félagslegan styrk nemandans og frumkvæði? Allt það sem atvinnulíf framtíðarinnar á að byggja á? Það gerðu þau aldrei og munu aldrei gera. Því var að mínu mati hárrétt skref stigið að hverfa frá samræmdum vorprófum sem hertóku allt skólastarf á síðasta ári grunnskólans og jafnvel lengur.

Nú er sagt að jafnræðisreglan hafi verið brotin með því að nemendur tefli fram skólaeinkunn við umsókn um framhaldsskóla. En hvað er jafnræði þegar kemur að skólagöngu? Jafnræði felst í því að nemandi komi sterkur út úr grunnskólanum sínum, fullur trú á eigin getu, sama hver hún er. Jafnræðið felst í því að hefja nám í einum af okkar fjölmörgu góðu framhaldsskólum og blómstra í námi. Hlutverk framhaldsskóla er að stuðla að alhliða þroska allra nemenda og virkri þátttöku þeirra í lýðræðisþjóðfélagi með því að bjóða hverjum nemanda nám við hæfi. Umræðan síðustu daga hefur einskorðast við miklar vinsældir nokkurra bóknámsskóla sem taldir eru ,,betri” en aðrir skólar. En hvað gerir góðan framhaldsskóla góðan? Um það vitum við fátt. Er það skóli sem tekur inn nemendur með háar einkunnir og útskrifar þá með jafn háar einkunnir? Er það skóli sem fagnar nemendum með margvíslegar þarfir og getu, kveikir hjá þeim námsáhuga, eflir framfarir og veitir aðhald og aga? Þegar skoðuð er námsframvinda háskólanemenda úr ólíkum framhaldsskólum kemur í ljós að munur þeirra á milli er lítill, eftir að tekið hefur verið tillit til námsárangurs nemendanna þegar þeir hefja framhaldsskólanámið. Hver er þá mælikvarðinn?

Í umræðum síðastliðinna daga finnst mér sem fingrinum sé beint að röngu skólastigi. Grunnskólinn er fyrir alla þar sem styrkleiki hvers og eins fær að njóta sín. Langt er síðan horfið var frá tossabekkjum og elítubekkjum. Sem betur fer. Framhaldsskólarnir okkar eru hluti af íslensku skólakerfi sem einkennist af jöfnuði og félagslegu réttlæti. Skólinn er spegilmynd samfélagsins og það getur ekki verið hollt fyrir viðhorf ungs fólks til samfélagsins að halda áfram á þeirri braut að nokkrir skólar geti valið sér nemendur með tilteknar einkunnir og nokkur hópur nemenda fái sterk skilaboð höfnunar vegna þess að eitthvað vantaði upp á einkunn í tilteknu fagi. Strákar jafnt sem stelpur, ungmenni af erlendum uppruna, námsmenn með ólíkan námsstíl, mismunandi getu og færni í ólíkum greinum eiga að rúmast innan veggja allra framhaldsskóla á landinu. Þeim á ekki að vísa á dyr vegna einkunna, ekki frekar en að nemendur með tilteknar einkunnir eigi að ganga fyrir.

Umræða undanfarinna daga kallar fyrst og fremst á umfjöllun um til hvers framhaldsskólarnir séu og á hvaða forsendum þeir ákvarði hvaða nemendum þeir taki við. Vandi stofnana sem þurfa að velja er skiljanlegur en verður að mínu mati ekki leystur með því að skýla sér á bakvið samræmdar prófseinkunnir við lok grunnskólans. Hugmyndafræði um skóla án aðgreiningar þarf að ná upp til framhaldsskólastigsins, slíkir skólar skapa andrúmsloft sem einkennist af fjölbreytni og virðingu fyrir náunganum. Ef við þorum að stíga skrefið þá uppskerum við sterkari skóla, sterkari einstaklinga og sterkara samfélag. Það er til mikils að vinna."

tannheilsa

Þær eru óhugnanlegar fréttirnar af hnignandi tannheilsu íslenskra barna og ungmenna. Ef kostnaðarþátttaka foreldra hefur verið svo mikill þrándur í götu undanfarin ár þá er von að áhyggjur kvikni af framhaldinu, nú þegar margar fjölskyldur eiga og munu eiga í fjárhagslegum erfiðleikum.

Leik- og grunnskólar eru mikilvægustu stofnanir samfélagsins og gegna þeirri sérstöðu að allir íbúar landsins fara þar í gegn á ákveðnum aldri. Því eru skólarnir sterkasta jöfnunartæki sem við búum yfir og þar er hægt að skima, kanna, sinna forvörnum, fræða og byrgja brunna. Í þeim anda lagði ég eftirfarandi tillögu fram í leikskólaráði í dag:

Leikskólaráð samþykki að fela sviðsstjóra Leikskólasviðs að leita eftir samstarfi við Lýðheilsustöð, Tannlæknafélag Íslands og Heilsugæsluna í Reykjavík um bætta tannheilsu leikskólabarna í Reykjavík. Sviðsstjóri Leikskólasviðs skoði hvernig leikskólarnir geti lagt sín lóð á vogarskálarnar svo snúa megi við þeirri óheillaþróun sem orðið hefur á Íslandi og skipað hefur íslenskum skólabörnum í eitt af neðstu sætunum á lista OECD yfir tannheilsu skólabarna. Átaks er þörf og skoða þarf með opnum hug eftirfarandi þætti:

1) Hvernig markmiðum lýðheilsustöðvar um tannhirðu getur betur verið mætt innan veggja leikskólans.

2) Hvernig starfsfólk leikskóla geti gert tannhirðu og fræðslu um tannhirðu að snarari þætti í skipulagi skóladagsins, jafnvel með reglulegri tannburstun eins og þegar hefur verið komið á í nokkrum leikskólum borgarinnar með frábærum árangri.

3) Hvaða kröfur þarf að uppfylla svo hægt sé að koma við skipulögðum skimunum innan leikskólans.

4) Hvaða ferlar eru virkir innan veggja leikskólans leiki grunur á alvarlegum tannskemmdum í börnum og hvernig samstarfi við barnavernd og þjónustumiðstöðvar er háttað.

Sambærileg tillaga var lögð fram í menntaráði og farsælast yrði að sviðin ynnu þetta í sameiningu.